Dok kriza svetskog kapitalizma generira sve intenzivnija ratna žarišta širom planete, a rast vojne potrošnje razvijenih zemalja se konstantno uvećava, termin imperijalizam koristi se kao moneta za potkusurivanje u propagandnom ratu. U izlaganju, nastojaćemo da distanciramo ovaj termin od njegove propagandne upotrebe i ukazati na njegovu akutelnost u kontekstu anti-ratne politike, kao i na tradiciju naučnog zahvatanja ovog pojma u okvirima istorijsko materijalističkog metoda koji je u svom delu ustanovio Karl Marks. Prve teorijske artikulacije pojma imperijalizma dešavaju se početkom 20. veka, kada Lenjin, Buharin i Roza Luksemburg, svako na svoj način, radikalizuju uvide austrijskog ekonomiste Rudolfa Hilferdinga o monopolizaciji industrijskog kapitala u razvijenim kapitalističkim ekonomijama, te njegovoj integraciji sa bankarskim kapitalom i državom. Ove tendencije u razvoju kapitalizma, koje se dešavaju na fonu protivrečnosti globalnih tržišnih odnosa, neminovno generišu vojne sukobe globalnih razmera. Teorijsko razmatranje veza militarizacije i problema akumulacije kapitala nastavlja se i u periodu nakon Drugog svetskog rata, gde najoriginalniji doprinos daju američki ekonomisti Baran i Svizi, u svom delu Monopolni Kapital. Baran i Svizi dokazuju strukturnu uslovljenost rasta vojne potrošnje u zemljama imperijalističkog centra, sa problemima akumulacije koji se dešavaju u posleratnom kapitalizmu. Takođe, egipatsko-francuski ekonomista, Samir Amin, u svom dugogodišnjem radu, produbljuje istorijsko-materijalističku analizu na plan globalnog tržišta, te artikuliše teorijije zavisnosti u međunarnodnoj razmeni, i a njom uvezan pojam monopolističke imperijalne rente.
Prijedlozi za čitanje:
Vladimir Lenjin, Imperijalizam kao najviši stadijum kapitalizma, u: Izabrana dela, dostupno na: https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1916/imp-hsc/index.htm
Roza Luksemburg, Akumulacija kapitala. Prilog objašnjenju imperijalizma, dostupno na: https://www.marxists.org/archive/luxemburg/1913/accumulation-capital/index.htm
Samir Amin, Revolution from North to South, Monthly Review, 2017, dostupno na: https://monthlyreview.org/2017/07/01/revolution-from-north-to-south/
John Bellamy Foster, The New Denial of Imperialism on the Left, Monthly Review, 2024, dostupno na: https://monthlyreview.org/2024/11/01/the-new-denial-of-imperialism-on-the-left/
Vladimir Milenković je završio studije novinarstva i filozofije na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Primarne oblasti interesovanja su mu teorija ideologije, epistemologija, marksistička estetika. Objavio je nekoliko radova s fokusom na istorijsku avangardu, i uređivao više zbornika Omladinske sekcije Estetskog društva Srbije. Objavljuje teorijske i publicističke tekstove na portalu Slobodni Filozofski. Član je teorijsko-političkog kolektiva „Gerusija“.
