Lazar Petković: Frojdova teorija subjektivnosti i seksualnosti

Frojdovo delo ima kompleksnu i ambivalentnu povest levih interpretacija. Negde se Frojda prizivalo kao dopunu marksističkih i materijalističkih promišljanja društvenih odnosa, a na drugim mestima Frojd nailazi na kritike kao buržoaski autor i tvorac jedne buržoaske discipline (psihoanalize) koja ne može da doprinese levim refleksijama i emancipatornim politikama. Međutim, ovi sedimenti političko-teorijskih interpretacija, zajedno sa projektima kasnijih psihoanalitičkih reinterpretacija i revizija, neretko zaklanjaju Frojdovo otkriće i čine njegove tekstove manje prijemčivim za savremena kritička preispitivanja i situiranja. U predavanju ćemo se pre svega vratiti Frojdu i pokušati da odgovorimo na neka temeljna pitanja koja je njegovo delo iznelo pred nas: kako Frojd misli ljudsku subjektivnost i da li nam to može biti danas politički relevantno? Kako se psihoanaliza u različitim istorijskim periodima i geografskim kontekstima odnosila prema društvenim promenama i emancipaciji? Da li je Frojdova konceptualizacija seksualnosti ostala zarobljena u okvirima devetnaestovekovne seksologije i psihijatrije ili je pak proizvela rez u promišljanju seksualnosti, te možemo li je posmatrati kao svojevrsnu epistemološku revoluciju na polju nauka o seksualnosti? Posebnu pažnju ćemo posvetiti jednoj od ključnih Frojdovih knjiga iz 1905. godine (Tri rasprave o seksualnoj teoriji). Frojdov projekat je složen i ambivalentan, a kritičko čitanje nam ga može prikazati u znatno drugačijem svetlu od onoga kako ga srećemo u uvreženim prikazima, brojnim odbacivanjima i potiskivanjima koje se predstavljaju kao kritike.

Prijedlozi za čitanje:

• Frojd, S., „Tri rasprave o seksualnoj teoriji“ u: O seksualnoj teoriji. Totem i tabu, Matica srpska, Novi Sad, 1981.
• Freud, S., Three Essays on the Theory of Sexuality. The 1905 Edition, New York/London, Verso, 2016.
• Petković, L., Radikalnosti i tenzije prvog izdanja Frojdove „Tri rasprave o seksualnoj teoriji“, Slobodni filozofski (decembar, 2025), dostupno na: https://slobodnifilozofski.com/2025/12/radikalnosti-i-tenzije-prvog-izdanja-frojdove-tri-raspr ave-o-seksualnoj-teoriji.html
• Petković, L., Psihologija kao potiskivanje politike, teorije i psihoanalize, Slobodni filozofski (decembar, 2023), dostupno na: https://slobodnifilozofski.com/2023/12/psihologija-kao-potiskivanje-politike-teorije-i-psihoa nalize.html
• Petković, L., Nekoliko crtica o psihoanalizi i politici, Slobodni filozofski (novembar, 2022), dostupno na: https://slobodnifilozofski.com/2022/11/nekoliko-crtica-o-psihoanalizi-i-politici.html
• Van Haute, P., Westerink, H., Reading Freud’s Three Essays on the Theory of Sexuality. From Pleasure to Object, Routledge, London/New York, 2021.
• Zupančič, A., „ABC freudovske revolucije“ u: Stvar. Časopis za teorijske prakse, Klub studenata filozofije Gerusija, Novi Sad, Br. 2/2011, str. 131-143.
• Dolar, M., Oficiri, služavke i dimničari, Akademska knjiga, Novi Sad, 2017.
• Dolar, M., „Of Drives and Cultures“ u: Problemi International, Vol. 1 (1), 2017, str. 55-79. Makari, G., Revolution in Mind. The Creation of Psychoanalysis, HarperCollins, New York, 2008.

Lazar Petković je diplomirao filozofiju na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Bavi se društvenom teorijom, psihoanalizom, savremenom filozofijom i prevođenjem. Objavio je radove iz oblasti društvenih nauka, psihoanalitičke teorije i književnosti. Piše za regionalne portale. Član je političko-teorijskog kolektiva „Gerusija“. Bavi se muzikom i trenutno živi u Novom Sadu.